TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI NGOÀI HỢP ĐỒNG DO TÀU MẶT NƯỚC TỰ HÀNH GÂY RA: THÁCH THỨC XÁC ĐỊNH CHỦ THỂ CHỊU TRÁCH NHIỆM VÀ ĐỊNH HƯỚNG HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VIỆT NAM

Tóm tắt

Sự phát triển của tàu mặt nước tự hành (MASS) đang đặt ra những thách thức căn bản đối với hệ thống lý luận của luật hàng hải quốc tế và pháp luật Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng. Bài viết chỉ ra những giới hạn của nguyên tắc “lỗi” truyền thống khi áp dụng đối với các hệ thống vận hành dựa trên trí tuệ nhân tạo – nơi yếu tố ý chí con người không còn giữ vai trò trung tâm. Đồng thời, sự phân tán trong xác định “chủ tàu” và nguy cơ chồng lấn giữa Bộ luật Dân sự và Bộ luật Hàng hải Việt Nam làm gia tăng bất ổn pháp lý. Trên cơ sở phân tích đó, tác giả đề xuất thiết lập một cơ chế trách nhiệm “lai”, kết hợp trách nhiệm nghiêm ngặt của chủ tàu với việc hiện đại hóa chế định trách nhiệm sản phẩm, nhằm bảo đảm cân bằng giữa bảo vệ nạn nhân và thúc đẩy đổi mới công nghệ trong kỷ nguyên vận tải biển tự động.

Abstract

The emergence of Maritime Autonomous Surface Ships (MASS) poses fundamental challenges to the theoretical foundations of both international maritime law and Vietnamese law, particularly in the field of non-contractual liability for damages. This article examines the limitations of the traditional fault-based liability regime when applied to AI-driven systems, where human intent and direct control are no longer central elements. It further highlights the fragmentation in the legal characterization of the “shipowner” and the potential normative conflicts between the Civil Code and the Vietnam Maritime Code, which may generate legal uncertainty. On that basis, the author proposes a hybrid liability framework combining the strict liability of the shipowner with a modernized product liability regime, thereby ensuring a balanced approach between victim protection and technological innovation in the era of autonomous maritime transport.

Keywords: Maritime Autonomous Surface Ships (MASS), Non-Contractual Liability, Legal Responsibility, Vietnamese Maritime Law, International Regulatory Framework..